پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ صنعت معدن ایران به عنوان یکی از پیشرانهای اقتصاد غیرنفتی، علیرغم برخورداری از ذخایر استراتژیک، با چالشهای ساختاری در حوزه اکتشاف روبرو است. امیرمسعود قزوینیزاده، مدیرعامل شرکت خدمات مهندسی و اکتشافی ژرفکاوان، در گفتگویی جامع یا خبرنگار ایراسین به تشریح موانع حاکمیتی، تکنولوژیک و تشریح برنامههای توسعهای این شرکت برای سالهای آتی پرداخت.
پارادوکس ذخایر جهانی و محدودیتهای سرزمینی
قزوینیزاده با اشاره به شکاف عمیق میان پتانسیلهای معدنی و محدودیتهای قانونی اظهار داشت: یکی از بزرگترین معضلات فعلی، قوانین سختگیرانه است. در حالی که ایران حدود ۷ درصد از ذخایر معدنی جهان را در اختیار دارد، طبق آمارهای رسمی سازمان زمینشناسی، تنها حدود ۸ درصد از پهنه کشور قابلیت اکتشاف دارد. این عدد برای کشوری با این حجم از پتانسیل، بسیار ناچیز است.
وی افزود: بخش عمدهای از اراضی کشور به دلیل قرارگیری در پهنههای منابع طبیعی، محیط زیست و حریم شهرها و روستاها قفل شدهاند. راهکار اساسی این است که به جای پاک کردن صورتمسئله، با رویکردی تعاملی به بهرهبرداران و مکتشفین کمک کنند تا ضمن رعایت الزامات زیستمحیطی، چرخ اکتشاف به حرکت درآید.
چالش فرسودگی تجهیزات و خلاء سرمایهگذاری خارجی
مدیرعامل ژرفکاوان در بخش دیگری از سخنان خود به نارساییهای فنی اشاره کرد و گفت: ما در حوزه ماشینآلات و تجهیزات تخصصی، از ژئوفیزیک گرفته تا دستگاههای حفاری عمیق، با عقبماندگی مواجه هستیم. اگرچه اقداماتی برای افزایش عمق حفاری آغاز شده، اما هنوز با استانداردهای مطلوب فاصله داریم.
وی همچنین ریسک بالای سرمایهگذاری را سدی بزرگ دانست و تصریح کرد: اکتشاف در تمام دنیا فعالیتی پرریسک و سرمایهبر است. در کشورهای معدنی جهان، شرکتهای بزرگ بینالمللی با مشارکت و امتیازگیری، بار مالی اکتشاف را به دوش میکشند؛ اما در ایران به دلیل شرایط موجود، جذابیت لازم برای ورود سرمایهگذار خارجی ایجاد نشده و این بار سنگین بر دوش شرکتهای داخلی افتاده است.
معدنکاری هوشمند و سبز؛ از آرمان تا واقعیت
قزوینیزاده در پاسخ به سوالی درباره تکنولوژیهای نوین گفت: ما در ابتدای راه معدنکاری هوشمند هستیم. در بخش استخراج و کنترل ماشینآلات به دلیل ماهیت مکانیکی، پیشرفتها محسوستر بوده است؛ اما در اکتشاف که حوزهای علممحور و مبتنی بر پردازشهای ذهنی و تخصصی است، نفوذ هوش مصنوعی هنوز نهادینه نشده، هرچند که حرکت به این سمت گریزناپذیر است.»
وی با نقد رویکرد سازمانهای نظارتی نسبت به «معدنکاری سبز» تأکید کرد: معدنکاری سبز در ایران هنوز به یک فرهنگ تبدیل نشده است. نهادهای حاکمیتی غالباً به جای حمایت از فرآیندهای اصلاحی، مسیر فعالیت را مسدود میکنند. با این حال، در بخشهایی مثل “بیولیچینگ” (استخراج میکروبی) که جزو صنایع سبز محسوب میشود، به خودکفایی و دستاوردهای خوبی رسیدهایم، اما در سایر بخشها نیازمند تغییر نگرش سیستمی هستیم.
کارنامه «ژرفکاوان»؛ بازوی مهندسی فولاد مبارکه
قزوینیزاده با معرفی شرکت «ژرفکاوان» که در اسفندماه ۱۴۰۳ تأسیس شده است، خاطرنشان کرد: «مأموریت اصلی ما ارائه خدمات مهندسی تراز اول به شرکتهای گروه فولاد مبارکه و سایر فعالان معدنی است. خوشبختانه در سال ۱۴۰۴ که اولین سال فعالیت ما بود، توانستیم با حمایت هلدینگ تامین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه، پروژههای شاخصی را در زمینه اکتشاف و استخراج به ثمر برسانیم.
وی افزود: برخی از دستاوردهای عملیاتی شرکت در سال ۱۴۰۴ عبارتند از: طراحی و نظارت بر استخراج معدن سنگآهن سرویان در استان مرکزی و اکتشاف تکمیلی این معدن ، انجام مطالعات ژئوفیزیک، تهیه نقشههای زمینشناسی با مقیاسهای ۱:۵۰۰۰ و ۱:۱۰۰۰ ، برداشت کامل تونل های قدیمی و نمونه برداری های لیتو ژئوشیمی در معدن آلبلاغ در خراسان شمالی، مطالعه و لاگینگ بیش از ۱۰ هزار متر مغزه های حفاری اکتشافی و همچنین مدل سازی، بلوک بندی و تهیه طراح استخراج روباز در معادن محدوده ساغند در استان یزد و همچنین مطالعه، بررسی و اظهار نظر در خصوص سرمایه گذاری های های معدنی هلدینگ
مدیرعامل ژرفکاوان درباره برنامههای آتی شرکت گفت: برای سال ۱۴۰۵ برنامهریزی دقیقی صورت گرفته تا حجم حفاریهای اکتشافی را به ۲۵ تا ۳۰ هزار متر در سال ارتقا دهیم. همچنین هدف گذاری سال ۱۴۰۵ تحت پوشش قراردادن ۱۰۰۰ کیلومتر مربع اکتشاف تفصیلی و نیمه تفصیلی محدوده های تحت مالکیت هلدینگ معدنی فولاد مبارکه و همچنین محدوده های مشارکتی با سازمانهای دیگر و توسعه همکاری با سازمانها و شرکتهای مجموعه فولاد و خارج از آن بوده است.
